Τετάρτη, 12 Δεκεμβρίου 2012

Ενημέρωση περί του Συνεδρίου, με τίτλο «Στοχασμός του Θανάτου: Διεπιστημονικές Προσεγγίσεις»

 


Στην πρωινή συνεδρίαση σήμερα 12.12.2012, μετά την αισιόδοξη νότα και τον πολύ ευχάριστο χαιρετισμό που απηύθυνε η κυρία Πασχαλίδου, Αντιδήμαρχος Νεότητας, Αθλητισμού και Εθελοντών κι έπειτα από τον χαιρετισμό του Πρύτανη κ.Μυλόπουλου που μίλησε για τον "θάνατο του παλιού" και για μια νέα αρχή, ο λόγος του αναπληρωτή καθηγητή φιλοσοφίας Γ.Ζωγραφίδη για τον εκλιπόντα -το περασμένο καλοκαίρι- λέκτορα φιλοσοφίας Επαμεινώνδα Βαμπούλη στην μνήμη του οποίου είναι αφιερωμένο το Συνέδριο, διαμόρωσε και το συναισθηματικά φορτισμένο κλίμα για το υπόλοιπο της ώρας.

Το θέμα του Συνεδρίου, βαρύ από μόνο του - αν και βεβαίως εξαιρετικά ενδιαφέρον- φορτίστηκε με το ανθρώπινο συναίσθημα του πόνου της απώλειας. Μέσα σε εκείνη την αίθουσα νιώσαμε τόσο άνθρωποι όσο ποτέ άλλωτε. Αντιληφθήκαμε τη μηδαμινότητα της ύπαρξης μας και την ουσία της ζωής που είναι... το ζην.

Την σειρά ομιλιών άνοιξε ο αγαπημένος σε όλους καθηγητής Φυσικής και συγκεκριμένα του Τομέα Αστροφυσικής, Αστρονομίας και Μηχανικής, Ι.Σειραδάκης, μοναδικός κάτοχος του βραβείου Desarte στην Ελλάδα, με την ομιλία του που είχε θέμα "Η Εξέλιξη και ο Θάνατος των Αστεριών". Μίλησε με πολύ απλή γλώσσα και τρομερή  μεταδοτικότητα για την Κοσμολογική Αρχή, την διαστολή του σύμπαντος, για τα στοιχεία που το απαρτίζουν, για το Big Bang και τη θεωρία του Στατικού Μοντέλου, για την ηλικία του σύμπαντος (13,7 δισ.χρονια) και το πόσο εύκολα αυτή υπολογίζεται με μια απλή εξίσωση, για τη γένεση των αστεριών, τα αστρικά πτώματα, του λευκούς νάνους, τα νεφελώματα, τις μαύρες τρύπες, τους αστέρες νετρονίου. Αφού λοιπόν ο κος Σειραδάκης κατάφερε να μας κάνει να νιώσουμε τόσο μα τόσο μικροί, έκλεισε με μερικούς στίχους από τους Οιωνούς της Αθωότητας του William Blake: "Για να δεις τον κόσμο σε ένα κόκκο άμμου Και τον παράδεισο σε ένα αγριολούλουδο Κράτησε το άπειρο στην παλάμη του χεριού σου Και την αιωνιότητα σε μία ώρα."

Στη συνέχεια, ο καθηγητής Γενετικής του Τμήματος Βιολογίας Ζαχαρίας Σκούρας, μας κατέβασε στη Γη μας για να μας θέσει το ερώτημα "Μπορεί η ζωή να πεθάνει;" Μας είπε για τη "θεωρία της ζεστής σούπας", για το RNA, το DNA και τη λειτουργία τους, για την αναπαραγωγή, τη βιοποικιλότητα, για την αυτοοργάνωση της ύλης, τα βακτήρια, τα κύτταρα, τη μίτωση και το ζυγωτό. Για το μεγαλείο αυτού του πλανήτη που -όπως ειπώθηκε- είναι πολύ πιό πολύπλοκος από ολόκληρο το σύμπαν ακόμα και για το πόσο τυχεροί είμαστε που ζούμε εδώ. 

Τρίτη ομιλήτρια (και αγαπημένη μου ομιλία -δεν σας κρύβω), η Ιατροδικαστής και επίκουρη καθηγήτρια, κυρία Λήδα Κοβάτση, μας απογοήτευσε λίγο αφού ήταν αρκετά... φειδωλή με τις φωτογραφίες. Δεν ήθελε να σοκάρει όπως μας είπε. Η κυρία Κοβάτση λοιπόν μας μίλησε για τον σωματικό και τον εγκεφαλικό θάνατο. Για το ποιά όργανα μπορούν να μεταμοσχευθούν και μέσα σε πόσες ώρες αχρηστεύεται κάθε όργανο, για το φαινόμενο της νεκροφάνειας, για τον φυσικό και τον βίαιο θάνατο, για τη διαφορά μεταξύ της νεκροψίας και της νεκροτομής, για τη τεράστια σπουδαιότητα της νεκροψίας, πότε πρέπει να διαξάγεται νεκροτομή, πώς γίνεται η νεκροτομή, πώς ένας ιατροδικαστής εκτιμά τα αίτια θανάτου (πολύ ενδιαφέρον στάδιο αυτό), για τις πτωματικές υποστάσεις και για μια νέα επανασταστική μέθοδο που εφαρμόζεται στην Ελβετία, την Εικονική Νεκροτομή (Virtual Autopsy-Virtopsy).

Μετά το διάλειμμα, η οργανωτική επιτροπή είχε ετοιμάσει ένα δρώμενο-έκπληξη που μας ξάφνιασε όλους. Δύο παιδιά ερμήνευσαν ρόλους δυνατούς, είπαν πολλά μέσα από τα λίγα λόγια τους, για τη νεανική ψυχή, την αγωνία να ζήσει κανείς μια ζωή ολοκληρωμένη, να μην του στεροούν την ελευθερία, το διακαίωμα στο μέλλον , στην έκφραση, στην επιτυχία, στην ευτυχία, στην καταξίωση, στη μόρφωση.

Οι επόμενες τρεις ομιλίες ήταν αρκετά δυνατές ως προς τα συναισθήματα αν μιλήσω προσωπικά, καθώς ακούγοντας τους τρεις επιστήμονες διήλθα ακόμη μια φορά στην κατάσταση πένθους που βίωσα πριν κάποια χρόνια, ώστε να καταλάβω ακριβώς τα στάδια, να θυμηθώ, να εκτιμήσω. Ο επίκουρος καθηγητής Ιατρικής Γρηγόρης Λαυρεντιάδης, μας διαφώτισε περί της Θανατολογίας, Ψυχο-Ογκολογίας. Ασθενείς με καρκίνο, αντιμετώπιση από τον γιατρό και την οικογένεια, συναισθηματική εμπλοκή και υποστήριξη, ανάλυση της ψυχοσύνθεσης του ασθενούς. Δύσκολες καταστάσεις για γερά νεύρα, κουράγιο και ψυχική δύναμη. Οι σωστοί γιατροί όμως είναι πάντα κοντά μας για να μας βοηθούν.

Στη συνέχεια η κυρία Ζαϊρα Παπαληγούρα, αναπληρώτρια καθηγήτρια Εξελικτικής Ψυχολογίας μίλησε για τον Θρήνο. Για τα στάδια του θρήνου, που βέβαια δε είναι ίδια για τον κάθε άνθρωπο, την άρνηση, το μούδιασμα, την αποφυγή, τη σταδιακή συνειδητοποίηση και ένταξη, τις διαταρραχές του θρήνου, την απομόνωση. Όταν διάβασε δυο-τρία αποσπάσματα από τα λόγια κάποιων  θρηνούντων-πενθούντων ασθενών που εξέφραζαν πολλούς εκείνη τη στιγμή στην αίθουσα, με έκαναν να μη συγκρατήσω άλλο τα δάκρυά μου. Η εισήγηση της κυρίας Παπαληγούρα και ο τρόπος με τον οποίο μίλησε τόσο απαλά και όμορφα, με άγγιξε βαθιά στην ψυχή μου. Μάλλον αυτό πρέπει να κάνει ένας πολύ καλός ψυχολόγος...

Τελευταίος ομιλητής, ο επίκουρος καθηγητής Ιατρικής Λουκάς Αθανασιάδης, μίλησε για το Περιπεπλεγμένο πένθος. Για την κατάθλιψη που το συνοδεύει και πότε αυτή παύει να είναι "φυσιολογική". Πότε το πένθος, αφού περάσουμε κάποια στάδια, παύει να είναι πένθος και μετατρέπεται σε ψυσική ασθένεια. Τι σημαίνει το μακροχρόνιο παρατεταμένο πένθος, η άρνηση αποδοχής του γεγονότος μετά την παρέλευση ετών, η παράδοση και άρνηση της ζωής,τα κύματα πένθους καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής μας.

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ: http://dasta.uowm.gr/career/files/2012/12/sinedrio-thanatos.pdf 


Ιστοσελίδα Φοιτητικής Πρωτοβουλία Διοργάνωσης Συνεδρίων: http://synedrianeon.blogspot.gr/2012/10/12-13-141212.html 

Πρόσκληση-Εκδήλωση FB https://www.facebook.com/events/184451125013155/?ref=ts&fref=ts

Περιλήψεις Εισηγήσεων http://www.proslipsis.gr/cmCat_treePrd.php?&cm_catid=287&cm_prdid=17599 



 








Δευτέρα, 30 Ιουλίου 2012




Trees are sanctuaries. 
 Whoever knows how to listen to them, 
can learn the truth.
 
Herman Hesse

Παρασκευή, 27 Ιουλίου 2012

Οι μούμιες των βάλτων. "Θυσιαστικές Εκτελέσεις".


της Ευλαμπίας Τσιρέλη

Μια μούμια 3.000 χρόνων που βρέθηκε σε βαλτώδη περιοχή της Ιρλανδίας, στην κομητεία Λαίς, θεωρείται πως είναι βασιλιάς της Εποχής του Σιδήρου ο οποίος είχε θυσιαστεί από τους συμπατριώτες του. Τα πολλαπλά κοψίματα μαρτυρούν ότι το θύμα είχε κοπεί τελετουργικά, σύμφωνα με τον «τριπλό θάνατο» κατά τον οποίο ο θυσιαζόμενος έπρεπε να πεθάνει με τρεις διαφορετικούς τρόπους διαδοχικά: Απαγχονισμό, συνήθως σε δέντρο, πνιγμό και τέλος τον τελικό τραυματισμό με δόρυ ή ξίφος ή χτύπημα με άλλου είδους όπλο. Σύμφωνα με την Kελτική παράδοση, οι τρεις αυτοί διαφορετικοί τρόποι αντανακλούσαν τις τρεις διαφορετικές ιδιότητες του θεού ή της θεάς στην οποία προσφερόταν το σώμα. Οι τελετουργικές θυσίες τελούνταν από δρυΐδες ιερείς και λέγεται ότι αποτελούσαν έναν τρόπο να τρέφεται η Θεά γη που χρειαζόταν συνεχώς νέα σώματα ώστε να πάρει κάποια στιγμή μορφή. Όσον αφορά τις θυσίες βασιλέων, μάς είναι γνωστή η παράδοση κατά την οποία όταν ένας βασιλιάς άρχιζε να γερνά, θυσιαζόταν τελετουργικά για να αντικατασταθεί από ένα νεαρότερο.



Ωστόσο οι γνώμες των ειδικών διχάζονται. Οι επικρατέστερες θεωρίες περί του θανάτου των ατόμων αυτών είναι ότι α) πρόκειται για τελετουργικές θυσίες βασιλέων και β) για εκτελέσεις εγκληματιών ή προσώπων που γενικά δεν ήταν πια χρήσιμα στην κοινωνία λόγω σωματικών ή διανοητικών ελλείψεων.

Μερικές από τις πιο διάσημες μούμιες των βάλτων που έχουν βρεθεί είναι ο Μπόγκστεν Μαν (1290-1430 π.Χ.) στη Σουηδία, οι μούμιες Κλαντ Χάλαν (1600-1300 π.Χ.) στη Σκωτία, ο φοβερός Τόλουντ Μαν (400 π.Χ.) στη Δανία που διατηρεί ακόμα και την έκφρασή του και το σκοινί στο λαιμό του, ο Λίντοου Μαν  (2-119 μ.X.)  Αγγλία, ο Όλντ Κρόχαν Μαν (362-175 π.Χ.) στην Ιρλανδία, ο Γκρόμπαλ Μαν (310 π.Χ.) στη Δανία και ο Κλόνυκεϊβαν Μαν (2003) στην Ιρλανδία.
Από αυτές, ο Γκρόμπαλ Μαν, ο Λίντοου Μαν και ο Κλόνυκεϊβαν Μαν, αποτελούν τα πιό άρτια σώματα που προσφέρονται για μελέτη.


 
Οι μελέτες έδειξαν ότι η διατήρηση των σωμάτων δεν οφειλόταν μόνο στις χαμηλές θερμοκρασίες και στην έλλειψη οξυγόνου στη λάσπη, αλλά και σε ένα είδος βρύου που όταν πεθαίνει απελευθερώνει κάποια συστατικά, που σε συνδυασμό με το άζωτο, δεν αφήνει τα βακτήρια του νερού να επιτελέσουν την αποσύνθεση. Σε αυτό οφείλεται και το σκούρο χρώμα του δέρματος στις μούμιες, καθώς και το κοκκινωπό χρώμα των μαλλιών τους. Επίσης, τα περισσότερα από τα σώματα φέρουν σημάδια απαγχονισμού, αποκεφαλισμού, χτυπήματος στο πίσω μέρος του κεφαλιού και στραγγαλισμού. Ο Τόλουντ Μαν (Εικ.15-16) ανακαλύφθηκε στη Δανία το 1950. Με τη μέθοδο του C14, οι υποψίες του καθηγητή αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου του Άαρχους της Δανίας, Γλόμπ, επαληθεύτηκαν. Επρόκειτο για ένα πολύ αρχαίο σώμα. Η μούμια προερχόταν από την εποχή του Σιδήρου. Δύο χρόνια μετά την ανακάλυψη του Τόλουντ Μαν, κοντά στην ίδια περιοχή και συγκεκριμένα στο Νέμπελγκαρντ Φεν, άλλη μια σπουδαία μούμια ανακαλύφθηκε. Ο Γκρόμπαλ Μαν.








      O καθηγητής Γκλομπ εξέδωσε ένα βιβλίο (The Bog People, Οι άνθρωποι των Βάλτων, 1965) σχετικά με τα Δανέζικα ευρήματα. Μέσα σε τέσσερα χρόνια το βιβλίο μεταφράστηκε στα αγγλικά κι έγινε μπεστ σέλερ.
To 1983 βρέθηκε ένα κρανίο στο Λόντοου Μος (βάλτος του Λίντοου) στο Τσέσαϊρ και ο καθηγητής Ντον Μπρόδγουελ το τοποθέτησε χρονικά στον 1ο μ.Χ. αιώνα. Τον επόμενο χρόνο στην περιοχή βρέθηκε ο Λίντοου Μαν, αλλά και διάφορα μέλη σωμάτων κατά τα έτη 1987 και 1988. Ο καθηγητής Μπρόδγουελ διεξήγαγε εκτενή μελέτη στον Λίντοου Μαν, ενώ άλλα δύο σώματα βρέθηκαν το 2003 στην Ιρλανδία, το ένα στο Ντέιντζιν στην κομητεία Όφαλυ, γνωστό και ως Όλντ Κρόχαν Μαν και ο Κλόνικεϊβαν Μαν, στο Κλόνυκεϊβαν της κομητείας Μεθ. Toν Αύγουστο του 2011 βρέθηκε άλλο ένα σώμα που μελετάται μέχρι σήμερα από τον Ήμον Κέλυ στο Εθνικό Μουσείο της Ιρλανδίας. Αυτό το πρόσφατο εύρημα, γνωστό ως Κάσελ Μαν χρονολογείται στην Εποχή του Χαλκού. Το αρχαιότερο ωστόσο σώμα έχει βρεθεί στο Κέλμπεργκ της Δανίας και είναι μια γυναίκα του 6.000 π.Χ. Στον Γκρόμπαλ Μαν είναι εμφανές το σημείο στραγγαλισμο.





Βρέθηκε γυρισμένος μπρούμυτα (το αναποδογύρισμα των σωμάτων ίσως να φανερώνει κάποιο είδος τοπικής αντίληψης περί της μετά θάνατον ζωής), γυμνός, ενώ το σώμα του είχε γίνει σχεδόν επίπεδο, λόγω του χρόνο παραμονής του στη λάσπη. Το δέρμα του ήταν καφέ και τα μαλλιά του κόκκινα λόγω των συνθηκών. Τα μάτια του ήταν σφιχτά κλεισμένα με τους βολβούς να διατηρούνται ακόμα. Όταν έπειτα από είκοσι μία ημέρες το σώμα αναποδογυρίστηκε ανάσκελα, η αιτία θανάτου έγινε προφανής: Ένα πέρα ως πέρα βαθύ κόψιμο του λαιμού, που απέκοπτε εντελώς την καρωτίδα, τον φάρυγγα, τον οισοφάγο και την σφαγίτιδα (φλέβα του λαιμού). Δεν παρατηρήθηκαν σημάδια απαγχονισμού, ενώ μετά από ραδιολογικές μελέτες, ανακαλύφθηκε μια ρωγμή στο κρανίο και μια στο κνημιαίο οστό. Τα οστά παρόλο που αποασβεστοποιούνται στο περιβάλλον του βάλτου, το κολλαγόνο δεν επηρεάζεται, κι έτσι πολλές φορές διατηρεί το σχήμα των οστών. Επίσης διατηρούνται τα εσωτερικά όργανα.  Έτσι μέσα στο στομάχι του Γκρόμπαλ Μαν βρέθηκε χυλός από δημητριακά και εξήντα έξι βότανα. Ο ίδιος χυλός βρέθηκε και στο στομάχι του Τόλουντ Μαν με τα εξήντα έξι βότανα ωστόσο να έχουν προσβληθεί από ένα είδος μύκητα με ολέθριες συνέπειες για το σώμα. Ο Λίντοου Μαν βρέθηκε στο Τσέσαϊρ της Αγγλίας σε δύο φάσεις. Πρώτα ανακαλύφθηκε το ένα του πόδο κι έπειτα ο κορμός με το κεφάλι.




Βρέθηκε με το πρόσωπο στη λάσπη με μια πολύ αφύσικη στροφή του λαιμού, αφού το υπόλοιπο σώμα ήταν ανάσκελα. Έφερε κολάρο στραγγαλισμού τυλιγμένο στο λαιμό και ήταν γυμνός, με μια τομή έξι εκατοστών στο λαιμό. Επίσης έφερε ρωγμή στο κρανίο και οξεία εξάρθρωση σπονδυλικής στήλης. Οι έρευνες έδειξαν ότι το χτύπημα στο κεφάλι  έγινε αφού ήταν νεκρός. Συνολικά δέχτηκε χτύπημα στο κεφάλι, τρύπημα με αιχμηρό αντικείμενο, στραγγαλισμό, ενώ η τομή στο λαιμό προκλήθηκε από την πίεση του κολάρου. Στο στομάχι βρέθηκε χυλός δημητριακών και καμένο ψωμί από σιτάρι και κριθάρι.
Από τον Κλόνυκεϊβαν Μαν που βρέθηκε στο Κάουντι Μεθ της Ιρλανδίας σώζεται το κεφάλι και ο κορμός. Το κρανίο έχει ανοιχτεί με αιχμηρό αντικείμενο, μάλλον τσεκούρι.
 
Είχε επίσης δεχτεί χτύπημα στη μύτη που την απέκοψε και χώρισε το πρόσωπο στα δύο. Το εντυπωσιακό είναι ότι επειδή ήταν κοντός, συνήθιζε να σηκώνει όρθια τα μαλλιά του με ένα είδος αρχαίου τζελ, ώστε να φαίνεται ψηλότερος.      

            
Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι αν επρόκειτο για θυσία θα έπρεπε να υπήρχαν και άλλα αντικείμενα που να συνοδεύουν τους νεκρούς. Το γεγονός ότι οι Κέλτες συνήθιζαν τις πλούσιες ταφές με πολύτιμα αντικείμενα, ενώ οι μούμιες των βάλτων βρέθηκαν γυμνές ίσως να φανερώνει μια ανυποληψία των ατόμων των βάλτων. Ίσως δηλαδή να επρόκειτο όντως για εγκληματίες ή για άτομα χαμηλής υπόληψης που υπέστησαν μια τελετουργική εκτέλεση. Η άποψη ότι οι μούμιες αποτελούσαν θυσιαζόμενους βασιλείς, για τη νέα σοδειά ή λόγω φτωχής σοδειάς, δεν μπορεί να σταθεί, διότι τα σώματα που βρέθηκαν δεν φαίνονται υποσιτισμένα. Αντιθέτως τρέφονταν πολύ καλά και απόδειξη αυτού αποτελεί η πλούσια τροφή που βρέθηκε στα στομάχια τους. Επίσης, η γενική εξέταση του σώματος μαρτυρεί κανονικότατη διατροφή κατά τους τελευταίους μήνες της ζωής τους. 

Άλλο ένα στοιχείο που αποκλείει την τελετουργική θυσία βασιλέων όταν γεράσουν ώστε να αντικατασταθούν από κάποιον νεότερο, είναι το γεγονός τα θύματα ήταν ως επί το πλείστον νεαρά άτομα. Σύμφωνα επίσης με την παράδοση του τριπλού θανάτου των σαμάνων που συνίστατο στο να πέσει από γκρεμό, να κρεμαστεί από ρίζα δέντρου ανάποδα με το κεφάλι προς τα κάτω βουτηγμένο σε νερό κι ύστερα να πνιγεί, ούτε αυτό δίνει φως στο αίνιγμα των μουμιών, καθώς οι εν λόγω νεκροί δεν υπέστησαν κανέναν από αυτούς τους τρόπους θανάτου.




Οπότε μας μένει η υπόθεση της εκτέλεσης. Άραγε πρόκειται όντως για εκτέλεση ανεπιθύμητων και εγκληματικών προσωπικοτήτων; Για μια τελετουργική εκτέλεση, με τόση λεπτομέρεια και τόση σχολαστικότητα ώστε τα θύματα να συνεχίζουν να δέχονται χτυπήματα και μετά τον θάνατό τους, όπως μαρτυρούν τα χτυπήματα στο πίσω μέρος των κρανίων;                                                           
Η τεχνική αυτή της μουμιοποίησης είναι μοναδική και πολύ ιδιαίτερη. Άραγε γνώριζαν οι άνθρωποι της εποχής τις ιδιότητες των βάλτων που θα έκαναν τα σώματα να διατηρηθούν για τόσους αιώνες; Φαίνεται πως γνώριζαν και πολύ καλά μάλιστα. Τώρα, ο λόγος που ήθελαν να διατηρήσουν σώματα εγκληματιών και ανεπιθύμητων (ενδεχομένως) στους αιώνες, δεν θα το μάθουμε μάλλον ποτέ, καθώς -εφόσον πρόκειται και για Κέλτες- δεν υπάρχουν τόσο παλιές γραπτές μαρτυρίες. Προσωπικά θεωρώ ότι αποτελούν ένα συνδυασμό θυσίας και εκτέλεσης. Ότι δηλαδή πρόκειται για τελετουργικές εκτελέσεις εγκληματιών και ανεπιθύμητων, τα σώματα των οποίων προσφέρονταν σε θεότητες, κι έτσι εξηγείται το τυπικό και η σχολαστικότητα. Θα τις ονόμαζα μάλιστα «Θυσιαστικές Εκτελέσεις».
  Το παρόν αποτελεί κεφάλαιο του βιβλίου "Ο Θάνατος στην Κελτική Μυθολογία και Παράδοση", Ευλαμπία Τσιρέλη,  Θεσσαλονίκη 2013. http://lifesciencefiction.blogspot.gr/2013/03/blog-post.html
Επίσης, εκτενέστερη μελέτη-άρθρο έχει δημοσιευτεί στο περιοδικό "Φαινόμενα", ένθετο με τον Ελεύθερο Τύπο.


Επιτρέπεται η ηλεκτρονική αναδημοσίευση μόνο εφόσον αναδημοσιευτεί το πλήρες κείμενο, με ξεκάθαρη απόδοση στη συγγραφέα Ευλαμπία Τσιρέλη,  μαζί με σύνδεσμο στην παρούσα σελίδα. Απαγορεύεται κάθε είδους έντυπη αναδημοσίευση.